ಇವು ದೇಶಕ್ಕೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಿ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಬೀಸುವ ಶೀತಗಾಳಿಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದು ಭಾರತದ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜೀವನದಿಗಳು ಉಗಮಿಸುವುದರಿಂದ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇವು ಅಪಾರ ಅರಣ್ಯ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ತಾಣಗಳಾಗಿವೆ. ಅನೇಕ ಗಿರಿಧಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿವೆ.

ಇದು ಸಿಂಧೂ, ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಗಳು ತಂದ ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣಿನ ಸಂಚಯನದಿಂದಾದ ಅತ್ಯಂತ ಫಲವತ್ತಾದ ಪ್ರದೇಶ. ಈ ಮೈದಾನವು ಅತ್ಯಂತ ಸಮತಟ್ಟಾಗಿದ್ದು, ರೈಲು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ನೀರು ದೊರೆಯುವುದರಿಂದ ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಉಳ್ಳ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬಾಬರ್, ತರಾಯ್, ಭಂಗಾರ್ ಮತ್ತು ಖಾದರ್ ಎಂಬ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮಣ್ಣಿನ ಸ್ವರೂಪಗಳಿವೆ.

ಭಾರತವು ಸುಮಾರು 6,100 ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಮುಖ್ಯ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಎಂಬ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯು ಕಿರಿದಾಗಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂದರುಗಳು (ಮುಂಬೈ, ನವಮಂಗಳೂರು ಇತ್ಯಾದಿ) ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯು ಅಗಲವಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾನದಿ, ಕೃಷ್ಣಾ, ಕಾವೇರಿ ನದಿಗಳು ಫಲವತ್ತಾದ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿವೆ. ಈ ಮೈದಾನಗಳು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ.

ಇದು ಮಹಾ ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ಶಿವಾಲಿಕ್ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಮಾಂತರ ಶ್ರೇಣಿಗಳಿವೆ (ಉದಾ: ಪೀರ್ ಪಂಜಾಲ್, ಮಹಾಭಾರತ ಶ್ರೇಣಿ). ಈ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಮ್ಲಾ, ಮಸೂರಿ, ನೈನಿತಾಲ್ ಮತ್ತು ರಾಣಿಖೇತ್ ನಂತಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗಿರಿಧಾಮಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಣಿವೆಗಳಾದ ಕುಲು, ಕಾಂಗ್ರಾಗಳು ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿವೆ.

ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ವಿಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅರಾವಳಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯವರೆಗೆ ಹರಡಿದೆ. ಈ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿದ್ದು (ಮಾಳ್ವ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಮತ್ತು ದಖನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ), ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನರ್ಮದಾ ಮತ್ತು ತಪತಿ ನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಖನಿಜ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಭಾರತದ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿವೆ.

ಮಹಾ ಹಿಮಾಲಯ (ಹಿಮಾದ್ರಿ): ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾದ ಒಳ ಶ್ರೇಣಿಯಾಗಿದ್ದು ವರ್ಷವಿಡೀ ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್ (8,848 ಮೀ) ಇಲ್ಲಿದೆ. ಗಂಗೋತ್ರಿ, ಯಮುನೋತ್ರಿಯಂತಹ ಹಿಮನದಿಗಳ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನವಿದು. ಮಧ್ಯ ಹಿಮಾಲಯ (ಹಿಮಾಚಲ): ಮಹಾ ಹಿಮಾಲಯದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗಿರಿಧಾಮಗಳಿದ್ದು (ಶಿಮ್ಲಾ, ನೈನಿತಾಲ್), ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪೀರ್ ಪಂಜಾಲ್ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಪಾದ ಬೆಟ್ಟಗಳು (ಶಿವಾಲಿಕ್): ಇವು ಹಿಮಾಲಯದ ದಕ್ಷಿಣದ ಅಂಚಿನ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇವು ಅತಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ 'ಡೂನ್' ಎಂಬ ಫಲವತ್ತಾದ ಮೈದಾನಗಳಿವೆ (ಉದಾ: ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್).

ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ: ಇದು ಕಛ್ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯವರೆಗೆ ಹರಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: 1) ಕೊಂಕಣ ತೀರ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ-ಗೋವಾ), 2) ಕೆನರಾ ಅಥವಾ ಕರ್ನಾಟಕ ತೀರ, 3) ಮಲಬಾರ್ ತೀರ (ಕೇರಳ). ಇಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂದರುಗಳು ಹೆಚ್ಚು. ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ: ಇದು ಸುವರ್ಣರೇಖಾ ನದಿಯಿಂದ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯವರೆಗೆ ಹರಡಿದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನು 'ಉತ್ತರ ಸರ್ಕಾರ್' ಎಂದೂ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವನ್ನು 'ಕೋರಮಂಡಲ ತೀರ' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ನದಿಗಳು ವಿಶಾಲವಾದ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿವೆ.