ಅಧ್ಯಾಯದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಾರಾಂಶ

ವಿಭಾಗ 1: ಆರಂಭಿಕ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಮುಗಲಭೆಗಳು (ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು)

1. ಪೀಠಿಕೆ ಮತ್ತು ಭಾರತ ವಿಭಜನೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು:

• ಬ್ರಿಟಿಷರ ಒಡೆದು ಆಳುವ ನೀತಿಯಿಂದಾಗಿ ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದೊರೆಯಿತು [1].
• ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ದೇಶವು ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಸಮಸ್ಯೆ, ಕೋಮುಗಲಭೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರದ ರಚನೆ, ದೇಶೀಯ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಿಲೀನೀಕರಣ, ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ-ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಂತಹ ಹಲವಾರು ಜ್ವಲಂತ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು [1].

2. ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಸಮಸ್ಯೆ:

• ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ವಲಸೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು [1, 2].
• ತಮ್ಮ ಹುಟ್ಟಿದ ಊರು, ಆಸ್ತಿ-ಪಾಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಈ ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೆ ವಸತಿ, ಉದ್ಯೋಗ, ಭೂಮಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಡುವ ಬೃಹತ್ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು [2].

3. ಕೋಮುಗಲಭೆಗಳು:

• ಬ್ರಿಟಿಷರು ನೆಟ್ಟಿದ್ದ ಮತಿಯ (ಕೋಮು) ದ್ವೇಷದ ಬೀಜವು ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೆಮ್ಮರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿತ್ತು [2].
• ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬಾಳಿದ ಜನರ ನಡುವೆ ದ್ವೇಷ ಉಲ್ಬಣಿಸಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಅಪಾರ ಕಷ್ಟ-ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು [2].
• ವಲಸೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ಭೀಕರ ಕೋಮುಗಲಭೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತರುವುದು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹರಸಾಹಸದ ಕೆಲಸವಾಗಿತ್ತು [2].

4. ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರದ ರಚನೆ:

• ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಮಿತಿಯು ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವು ಸಂವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನರಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಪರಮಾಧಿಕಾರ ನೀಡುವ 'ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ' ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು [3].

ವಿಭಾಗ 2: ದೇಶೀಯ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಿಲೀನೀಕರಣ (ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು)

5. ದೇಶೀಯ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಿಲೀನ:

• ಬ್ರಿಟಿಷರು ಭಾರತ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವಾಗ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 562 ದೇಶೀಯ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿದ್ದವು [1].
• ಬ್ರಿಟಿಷರು ದೇಶ ವಿಭಜನೆ ಮಾಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಈ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಮುಂದೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಇಲ್ಲವೇ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ಮೂರು ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು [1].

6. ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲರ ಪಾತ್ರ:

• 'ಭಾರತದ ಉಕ್ಕಿನ ಮನುಷ್ಯ' ಹಾಗೂ ದೇಶದ ಮೊದಲ ಗೃಹಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲರ ದಿಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಯಶಸ್ವಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೇಶೀಯ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಭಾರತದ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಂಡವು [2].
• ಜುನಾಗಢ, ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದಂತಹ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಿಲೀನದಲ್ಲೂ ಪಟೇಲರ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿತ್ತು.

7. ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ವಿಮೋಚನೆ:

• ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದೊರೆತ ನಂತರವೂ ಫ್ರೆಂಚರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ 'ಪಾಂಡಿಚೇರಿ' ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ 'ಗೋವಾ' ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ವಿಮೋಚನೆಗೊಳಿಸಿ ಭಾರತದ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿತು [3, 4].

ವಿಭಾಗ 3: ಭಾಷಾವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳ ರಚನೆ

• ಭಾಷಾವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳ ರಚನೆಗಾಗಿ 1953 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು 'ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣಾ ಆಯೋಗ'ವನ್ನು ರಚಿಸಿತು [1].
• ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ 'ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣಾ ಕಾಯ್ದೆ'ಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು [2].