Notes

ಭಾಗ 1: ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನರವ್ಯೂಹ ಮತ್ತು ಪರಾವರ್ತಿತ ಕ್ರಿಯೆಗಳು (Animal Nervous System and Reflex Actions)

1. ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಸಹಭಾಗಿತ್ವ (Control and Coordination in Animals)

• ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನರ ಮತ್ತು ಸ್ನಾಯು ಅಂಗಾಂಶಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ [1].
• ನಮ್ಮ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬಿಸಿ, ಶಬ್ದ) ಗುರುತಿಸಲು ನರಕೋಶಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ತುದಿಗಳಿರುತ್ತವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಹಕಗಳು (Receptors) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ [1].
• ಈ ಗ್ರಾಹಕಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ (ಕಣ್ಣು, ಕಿವಿ, ಮೂಗು, ನಾಲಿಗೆ) ಇರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ರುಚಿ ಗ್ರಾಹಕಕೋಶಗಳು ರುಚಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದರೆ, ವಾಸನೆ ಗ್ರಾಹಕಕೋಶಗಳು ವಾಸನೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ [1].

2. ನರಕೋಶದ (Neuron) ರಚನೆ ಮತ್ತು ನರಾವೇಗಗಳ ಪ್ರಸರಣ (Transmission of Nerve Impulses) ನರ ಅಂಗಾಂಶವು ನರಕೋಶ ಅಥವಾ ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳಿಂದಾದ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಜಾಲದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ [2]. ಮಾಹಿತಿಯು ನಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಆವೇಗಗಳ ಮೂಲಕ ಹೇಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಹಂತಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

• ಮಾಹಿತಿ ಸ್ವೀಕಾರ: ಮೊದಲು ಮಾಹಿತಿಯು ನರಕೋಶದ ಡೆಂಡ್ರೈಟ್ (Dendrite) ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿ, ವಿದ್ಯುತ್ ಆವೇಗವನ್ನು (Electrical impulse) ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ [1].
• ಆವೇಗಗಳ ಚಲನೆ: ಈ ಆವೇಗವು ಡೆಂಡ್ರೈಟ್‌ಗಳಿಂದ ಕೋಶಕಾಯಕ್ಕೆ (Cell body) ಮತ್ತು ನಂತರ ಆಕ್ಸಾನ್ (Axon) ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಅದರ ತುದಿಯವರೆಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ [1].
• ಸಂಸರ್ಗ (Synapse) ದಾಟುವಿಕೆ: ಆಕ್ಸಾನ್‌ನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಆವೇಗವು ಕೆಲವು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಎರಡು ನರಕೋಶಗಳ ನಡುವಿನ ಖಾಲಿ ಜಾಗವಾದ ಸಂಸರ್ಗವನ್ನು (Synapse) ದಾಟುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ನರಕೋಶದ ಡೆಂಡ್ರೈಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಆವೇಗವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ [1].
• ಅಂತಿಮ ವಿತರಣೆ: ಇದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಸರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ನರಾವೇಗಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನರಕೋಶಗಳಿಂದ ಸ್ನಾಯುಕೋಶಗಳು ಅಥವಾ ಗ್ರಂಥಿಗಳಂತಹ ಇತರ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ನರಸ್ನಾಯುಕ ಸಂಗಮ ಬಿಂದುವಿನ (Neuromuscular junction) ಮೂಲಕ ತಲುಪುತ್ತವೆ [1].

3. ಪರಾವರ್ತಿತ ಕ್ರಿಯೆಗಳು (Reflex Actions)

• ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಯಾವುದೇ ಘಟನೆಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಆಲೋಚನೆ ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದೆ ದಿಢೀರನೆ ಅಥವಾ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದನ್ನು ಪರಾವರ್ತಿತ ಕ್ರಿಯೆ ಎನ್ನುವರು [2].
• ಉದಾಹರಣೆ: ಬಿಸಿಯಾದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಅಥವಾ ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ತಕ್ಷಣವೇ (ಯೋಚಿಸುವ ಮೊದಲೇ) ಕೈಯನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು [3].

4. ಪರಾವರ್ತಿತ ಚಾಪ (Reflex Arc) ಮತ್ತು ಮಿದುಳುಬಳ್ಳಿಯ ಪಾತ್ರ

• ಪರಾವರ್ತಿತ ಚಾಪ ಎಂದರೇನು? ಜ್ಞಾನವಾಹಿ ನರ (ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ನರ) ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾವಾಹಿ ನರಗಳ (ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ನರ) ಮಧ್ಯೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 'ಪರಾವರ್ತಿತ ಚಾಪ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ [3].
• ಮಿದುಳುಬಳ್ಳಿಯ (Spinal Cord) ಪಾತ್ರ: ದೇಹದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಬರುವ ನರಗಳು ಮಿದುಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಗುಂಪುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಿದುಳುಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಾಹಿತಿಯು ಮಿದುಳನ್ನು ತಲುಪುವ ಮೊದಲೇ, ಪರಾವರ್ತಿತ ಚಾಪಗಳು ಮಿದುಳುಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿಯೇ ತಾನೇತಾನಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ [3].
• ಏಕೆ ಇದು ಮುಖ್ಯ? ಮಿದುಳಿನ ಆಲೋಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಸಂಕೀರ್ಣ ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಿಸಿ ವಸ್ತುವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ಮೆದುಳು ಯೋಚಿಸಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟುಹೋಗುವ ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಲು ಮಿದುಳುಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಾವರ್ತಿತ ಚಾಪಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ [3].

ಭಾಗ 2: ಮಾನವನ ಮಿದುಳು ಮತ್ತು ನರ ಅಂಗಾಂಶಗಳು (The Human Brain and Nervous Tissues)

1. ಮಾನವನ ಮಿದುಳು (The Human Brain) ಮಿದುಳು ಮತ್ತು ಮಿದುಳುಬಳ್ಳಿಯು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ನರವ್ಯೂಹವನ್ನು (Central nervous system) ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ದೇಹದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ [1]. ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳಿವೆ:

• ಮುಮ್ಮೆದುಳು (Forebrain): ಇದು ಮಿದುಳಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಲೋಚನಾ ಭಾಗವಾಗಿದೆ [2]. ಇದು ದೃಷ್ಟಿ, ಶ್ರವಣ, ವಾಸನೆ ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ಗ್ರಾಹಕಗಳಿಂದ ಸಂವೇದನಾ ಆವೇಗಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ [2]. ಹಸಿವಿನ ಸಂವೇದನೆ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಐಚ್ಛಿಕ ಸ್ನಾಯುಗಳ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಾಲಿನ ಸ್ನಾಯುಗಳು) ಚಲನೆಯನ್ನು ಇದು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ [2].
• ಮಧ್ಯಮಿದುಳು (Midbrain) ಮತ್ತು ಹಿಮ್ಮೆದುಳು (Hindbrain): ನಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದ ಅನೇಕ ಅನೈಚ್ಛಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು (Involuntary actions) ಇವು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ [3].
  • ಮಡ್ಯುಲಾ (Medulla): ರಕ್ತದ ಒತ್ತಡ, ಬಾಯಲ್ಲಿ ನೀರೂರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾಂತಿಯಾಗುವಿಕೆಗಳಂತಹ ಎಲ್ಲಾ ಅನೈಚ್ಛಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆದುಳಿನ ಮಡ್ಯುಲಾ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ [3].
  • ಅನುಮಸ್ತಿಷ್ಕ (Cerebellum): ನೇರ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದು, ಬೈಸಿಕಲ್ ಸವಾರಿ ಮಾಡುವುದು ಮುಂತಾದ ಐಚ್ಛಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ನಿಖರತೆ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಭಂಗಿ ಹಾಗೂ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಿಮ್ಮೆದುಳಿನ ಭಾಗವಾದ ಅನುಮಸ್ತಿಷ್ಕವು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ [3].

2. ಮಿದುಳು ಮತ್ತು ಮಿದುಳುಬಳ್ಳಿಯ ರಕ್ಷಣೆ (Protection of the Brain and Spinal Cord) ಮಿದುಳಿನಂತಹ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಕೃತಿಯು ವಿಶೇಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ:

• ಮಿದುಳಿನ ರಕ್ಷಣೆ: ಮಿದುಳು ಒಂದು ಎಲುಬಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಳಗೆ (ತಲೆಬುರುಡೆ) ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ [3]. ಆಘಾತಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಈ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಳಗೆ ಮಿದುಳನ್ನು ಒಂದು ದ್ರವ ತುಂಬಿದ ಬಲೂನಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ [3].
• ಮಿದುಳುಬಳ್ಳಿಯ ರಕ್ಷಣೆ: ನಮ್ಮ ಬೆನ್ನಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಠಿಣವಾದ ಉಬ್ಬಿದ ರಚನೆಯಾದ ಕಶೇರುಸ್ತಂಭ ಅಥವಾ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯು (Vertebral column) ಮಿದುಳು ಬಳ್ಳಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ [3].

3. ನರ ಅಂಗಾಂಶವು ಸ್ನಾಯುಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ? (Action Mechanism of Nervous Tissue) ನರಗಳಿಂದ ಬರುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಆವೇಗಗಳು ಸ್ನಾಯುಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ಚಲನೆ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿದೆ:

• ಸ್ನಾಯುಕೋಶಗಳು ತಮ್ಮ ಕೋಶೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಚಲನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲು ತಮ್ಮ ಆಕಾರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ [3].
• ಸ್ನಾಯುಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಿರುತ್ತವೆ [3].
• ಈ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ನರಗಳ ವಿದ್ಯುತ್ ಆವೇಗಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ [3]. ಈ ಹೊಸ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಸ್ನಾಯುಕೋಶಗಳಿಗೆ ಗಿಡ್ಡವಾದ ರೂಪವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸ್ನಾಯುಗಳು ಸಂಕುಚಿತಗೊಂಡು ಚಲನೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ [3].

ಭಾಗ 3: ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ (Coordination in Plants)

1. ಪ್ರಚೋದನೆಗೆ ತಕ್ಷಣದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ (Immediate response to stimulus)

• ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತೆ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ನರವ್ಯೂಹ ಅಥವಾ ಸ್ನಾಯು ಅಂಗಾಂಶಗಳಿಲ್ಲ [1]. ಆದರೂ ಅವು ಪ್ರಚೋದನೆಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತವೆ.
• ಉದಾಹರಣೆ: 'ಮುಟ್ಟಿದರೆ ಮುನಿ' (Mimosa pudica) ಸಸ್ಯದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದಾಗ, ಅವು ತಕ್ಷಣವೇ ಮುದುಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಬಾಗುತ್ತವೆ [1].
• ಇದು ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ? ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಸಸ್ಯಕೋಶಗಳು ತಮ್ಮೊಳಗಿನ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಆಕಾರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ [2]. ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಕೋಶಗಳು ಉಬ್ಬುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಮುದುಡುತ್ತವೆ [2].
• ಈ ರೀತಿಯ ಚಲನೆಗೂ ಸಸ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ (ಬೆಳವಣಿಗೆ-ಮುಕ್ತ ಚಲನೆ) [1].

2. ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಚಲನೆಗಳು (Tropic Movements) ಪರಿಸರದ ಪ್ರಚೋದಕಗಳಾದ ಬೆಳಕು, ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ, ನೀರು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಸಸ್ಯಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಅನುವರ್ತನೆ (Tropism) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ [3]. ಪ್ರಮುಖ ಅನುವರ್ತನೆಗಳು:

• ದ್ಯುತಿ ಅನುವರ್ತನೆ (Phototropism): ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರಚೋದನೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಸಸ್ಯವು ಚಲಿಸುವುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಸ್ಯದ ಕಾಂಡವು ಬೆಳಕಿನ ಕಡೆಗೆ ಬಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಬೇರುಗಳು ಬೆಳಕಿನಿಂದ ದೂರ ಬಾಗುತ್ತವೆ [3].
• ಗುರುತ್ವಾನುವರ್ತನೆ (Geotropism): ಭೂಮಿಯ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಸಸ್ಯವು ಬೆಳೆಯುವುದು. ಸಸ್ಯದ ಬೇರುಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ (ಭೂಮಿಯ ಕಡೆಗೆ) ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಕಾಂಡವು (ಚಿಗುರು) ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ [3].
• ಜಲಾನುವರ್ತನೆ (Hydrotropism): ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬೇರುಗಳು ನೀರಿನ ಕಡೆಗೆ ಚಲಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ [4].
• ರಾಸಾಯನಿಕಾನುವರ್ತನೆ (Chemotropism): ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಉಂಟಾಗುವ ಚಲನೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪರಾಗರೇಣು ನಳಿಕೆಗಳು ಅಂಡಾಣುವಿನ ಕಡೆಗೆ ಬೆಳೆಯುವುದು [4].

3. ಸಸ್ಯ ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳು (Plant Hormones) ಸಸ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ವಿವಿಧ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು (ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳನ್ನು) ಸ್ರವಿಸುತ್ತವೆ [4, 5]. ಪ್ರಮುಖ ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳು:

• ಆಕ್ಸಿನ್ (Auxin): ಕಾಂಡದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಈ ಹಾರ್ಮೋನ್, ಜೀವಕೋಶಗಳು ಉದ್ದವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ [5]. ಬೆಳಕು ಸಸ್ಯದ ಒಂದು ಕಡೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಬೀಳುತ್ತಿರುವಾಗ, ಆಕ್ಸಿನ್ ಕಾಂಡದ ನೆರಳಿನ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿ, ಆ ಕಡೆಯ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಸಸ್ಯವು ಬೆಳಕಿನ ಕಡೆಗೆ ಬಾಗಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ [5].
• ಜಿಬ್ಬರೆಲಿನ್‌ಗಳು (Gibberellins): ಆಕ್ಸಿನ್‌ನಂತೆಯೇ ಇವು ಕೂಡ ಕಾಂಡದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸುವ ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳಾಗಿವೆ [5].
• ಸೈಟೋಕೈನಿನ್‌ಗಳು (Cytokinins): ಇವು ಕೋಶವಿಭಜನೆಯನ್ನು (cell division) ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ. ತ್ವರಿತ ಕೋಶವಿಭಜನೆ ನಡೆಯುವ ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಬೀಜಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ [5].
• ಅಬ್ಸಿಸಿಕ್ ಆಮ್ಲ (Abscisic acid): ಮೇಲಿನ ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳು ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರೆ, ಅಬ್ಸಿಸಿಕ್ ಆಮ್ಲವು ಸಸ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ (ತಡೆಯುತ್ತದೆ) [5]. ಎಲೆಗಳು ಬಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಇದುವೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ [5].

ಭಾಗ 4: ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿನ ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳು (Hormones in Animals)

1. ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಮತ್ತು ಅಂತಃಸ್ರಾವಕ ಗ್ರಂಥಿಗಳು (Chemical Coordination and Endocrine Glands)

• ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ನರವ್ಯೂಹದಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ [1, 2].
• ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ಅಂತಃಸ್ರಾವಕ ಗ್ರಂಥಿಗಳು (Endocrine glands) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ರಕ್ತಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ [2].

2. ಪ್ರಮುಖ ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳು, ಅವುಗಳ ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳು ನಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:

• ಅಡ್ರಿನಲಿನ್ (Adrenaline):

  • ಸ್ರವಿಸುವ ಗ್ರಂಥಿ: ಅಡ್ರಿನಲ್ ಗ್ರಂಥಿ [3].
  • ಕಾರ್ಯ: ತುರ್ತು ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಓಡುವುದು ಅಥವಾ ಹೋರಾಡುವುದು) ಎದುರಿಸಲು ದೇಹವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ [2].
  • ಪರಿಣಾಮ: ಇದು ರಕ್ತಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗ, ಹೃದಯದ ಬಡಿತ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ಜೀರ್ಣಾಂಗವ್ಯೂಹ ಮತ್ತು ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ರಕ್ತಪೂರೈಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಮತ್ತು ರಕ್ತವು ನಮ್ಮ ಸ್ನಾಯುಗಳ ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ [2].

• ಥೈರಾಕ್ಸಿನ್ (Thyroxine):

  • ಸ್ರವಿಸುವ ಗ್ರಂಥಿ: ಥೈರಾಯ್ಡ್ ಗ್ರಂಥಿ [3].
  • ಕಾರ್ಯ: ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್, ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಉತ್ತಮ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ [3, 4].
  • ಅಯೋಡಿನ್‌ನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ಥೈರಾಕ್ಸಿನ್ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಅಯೋಡಿನ್ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಅಯೋಡಿನ್ ಕೊರತೆಯಾದರೆ 'ಗಳಗಂಡ' (Goitre) ಎಂಬ ರೋಗ ಬರುತ್ತದೆ. ಊದಿಕೊಂಡಿರುವ ಕುತ್ತಿಗೆ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ [4].

• ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಾರ್ಮೋನ್ (Growth Hormone):

  • ಸ್ರವಿಸುವ ಗ್ರಂಥಿ: ಪಿಟ್ಯುಟರಿ ಗ್ರಂಥಿ [3].
  • ಕಾರ್ಯ: ಇದು ದೇಹದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ [3, 4].
  • ಕೊರತೆಯ ಪರಿಣಾಮ: ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಹಾರ್ಮೋನಿನ ಕೊರತೆಯಾದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಗಿಡ್ಡವಾಗುವ 'ಕುಬ್ಜತೆ' ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ [4].

• ಟೆಸ್ಟೋಸ್ಟೀರಾನ್ ಮತ್ತು ಈಸ್ಟ್ರೋಜನ್ (Testosterone and Estrogen):

  • ಸ್ರವಿಸುವ ಗ್ರಂಥಿ: ವೃಷಣಗಳು (ಗಂಡು) ಮತ್ತು ಅಂಡಾಶಯಗಳು (ಹೆಣ್ಣು) [3].
  • ಕಾರ್ಯ: 10 ರಿಂದ 12 ವರ್ಷಗಳ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ (ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆ) ಹುಡುಗರಲ್ಲಿ 'ಟೆಸ್ಟೋಸ್ಟೀರಾನ್' ಮತ್ತು ಹುಡುಗಿಯರಲ್ಲಿ 'ಈಸ್ಟ್ರೋಜನ್' ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳ ಸ್ರವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ದೈಹಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ [3].

• ಇನ್ಸುಲಿನ್ (Insulin):

  • ಸ್ರವಿಸುವ ಗ್ರಂಥಿ: ಮೇದೋಜೀರಕ ಗ್ರಂಥಿ (Pancreas) [3].
  • ಕಾರ್ಯ: ಇದು ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಸಕ್ಕರೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು (Sugar level) ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ [3].
  • ಮಧುಮೇಹ (Diabetes): ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ರವಿಕೆಯಾಗದಿದ್ದರೆ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆಯ ಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅನೇಕ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಮಧುಮೇಹ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ತೀವ್ರ ಮಧುಮೇಹ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ [3].

3. ಹಿಮ್ಮಾಹಿತಿ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ (Feedback Mechanism)

• ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳು ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಇದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಿಮ್ಮಾಹಿತಿ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ [3].
• ಉದಾಹರಣೆ: ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆಯ ಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ಮೇದೋಜೀರಕ ಗ್ರಂಥಿಯ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಅದನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಗುರುತಿಸಿ ಹೆಚ್ಚು ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಸಕ್ಕರೆಯ ಮಟ್ಟ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ, ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಸ್ರವಿಕೆಯೂ ಸಹ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ [3].