ಈ ಮಾರುತಗಳು ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಬೀಸುವಾಗ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಹೊತ್ತು ತರುತ್ತವೆ. ಇವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಂದ ತಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಮಳೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ದಾಟಿದ ನಂತರ ಈ ಮಾರುತಗಳು ಮಳೆ ನೆರಳಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಈ ಕವಲು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ಮೇಘಾಲಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಹಿಮಾಲಯದ ತಡೆಯಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಗಂಗಾ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಉಷ್ಣಾಂಶದಿಂದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ವಿನಾಶಕಾರಿ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಭಾರಿ ಮಳೆಯನ್ನು ತರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ದೇಶದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜೀವ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾನಿಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಪರ್ವತಗಳ ಹರಡುವಿಕೆ (ಉದಾ: ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯ). ಮಾರುತಗಳು ಬೀಸುವ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ ಸಾಮೀಪ್ಯ. ಒತ್ತಡದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣಾಂಶದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು.

ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವು ತಿಳಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನವು ಹಿತಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತೇವಾಂಶ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಒಣಹವೆ ಬೀಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶವು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೆ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸೂರ್ಯನ ಲಂಬ ಕಿರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಧಿಕ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಮತ್ತು ಒಣಹವೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಗಂಗಾನಗರದಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ 52°C ವರೆಗೆ ತಾಪಮಾನ ಏರುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ನಂತರ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸಂವಹನ ಮಳೆಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.

ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಸುವ ಮಾರುತಗಳಿಂದ ಬಂದರೆ, ಹಿಂಗಾರು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಬೀಸುವ ಮಾರುತಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಮುಂಗಾರು ದೇಶದ ಶೇ. 75 ಮಳೆ ನೀಡಿದರೆ, ಹಿಂಗಾರು ಕೇವಲ ಶೇ. 13 ಮಳೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹಿಂಗಾರು ಮಳೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕರಾವಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ.

ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲ (ಮಾರ್ಚ್-ಮೇ): ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಲಂಬವಾಗಿ ಬೀಳುವುದರಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತಾಪಮಾನ ಇರುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಳೆಗಳಾದ ಕಾಫಿ ತುಂತುರು, ಮಾವಿನ ಹೊಯ್ಲು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಕಾಲ (ಜೂನ್-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್): ಇದು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಮಳೆಗಾಲ. ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಕವಲುಗಳಿಂದ ಶೇ. 75ರಷ್ಟು ಮಳೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಮಾನ್ಸೂನ್ ನಿರ್ಗಮನ ಕಾಲ (ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವೆಂಬರ್): ಮಾರುತಗಳು ಭೂಭಾಗದಿಂದ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತವೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಮಳೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಚಳಿಗಾಲ (ಡಿಸೆಂಬರ್-ಫೆಬ್ರವರಿ): ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಓರೆಯಾಗಿ ಬೀಳುವುದರಿಂದ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ತಿಳಿಯಾದ ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಹಿತಕರ ಹವಾಮಾನವಿರುತ್ತದೆ.

ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಅಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿದೆ; ಒಂದು ಕಡೆ ಪ್ರವಾಹವಾದರೆ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಬರಗಾಲವಿರುತ್ತದೆ. ದೇಶದ ಶೇ. 75ರಷ್ಟು ಮಳೆ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಿಯುವುದರಿಂದ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಕೃಷಿಗೆ ನೀರಾವರಿಯ ಕೊರತೆ ಕಾಡುತ್ತದೆ. ಮಳೆ ವಿಫಲವಾದರೆ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಕುಸಿದು ರೈತರು ಸಾಲಬಾದೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆಧುನಿಕ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯವಿದ್ದರೂ ಬಹುಪಾಲು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ಇಂದಿಗೂ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಈ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯು ದೇಶದ ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಮೇಲೆ ನೇರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ.

ಅಕ್ಷಾಂಶ: ಭಾರತವು ಉಷ್ಣವಲಯ ಮತ್ತು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ವಲಯಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವುದರಿಂದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಹವಾಮಾನ ಹೊಂದಿದೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಎತ್ತರ: ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ತಾಪಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ (ಉದಾ: ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ತಂಪಾಗಿರುತ್ತವೆ). ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಹರಡುವಿಕೆ: ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಮಾರುತಗಳನ್ನು ತಡೆದು ಮಳೆ ಸುರಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತವೆ. ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಇರುವ ದೂರ: ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಮ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಒಳನಾಡು ತೀವ್ರ ಹವಾಮಾನ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಗರ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯ ಒತ್ತಡ: ಇವು ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಾರುತಗಳ ವೇಗ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ.

ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ಪ್ರದೇಶ (50 ಸೆ.ಮೀ ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ): ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಜಸ್ತಾನದ ರಾಯ್ಲಿ, ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿ, ಕಛ್ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಲಡಾಖ್ ಭಾಗಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಸಾಧಾರಣ ಮಳೆ ಪ್ರದೇಶ (50 ರಿಂದ 250 ಸೆ.ಮೀ): ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳು ಈ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಮೈದಾನ ಮತ್ತು ದಖನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಅಧಿಕ ಮಳೆ ಪ್ರದೇಶ (250 ಸೆ.ಮೀ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು): ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪಶ್ಚಿಮ ಇಳಿಜಾರು, ಅಸ್ಸಾಂ, ಮೇಘಾಲಯದ ಮಾಸಿನ್ರಾಮ್ ಮತ್ತು ಅಂಡಮಾನ್ ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.

ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ಕವಲು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ತಡೆದು ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಮಳೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ದಾಟಿದ ನಂತರ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ. ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಕವಲು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ (ಮಾಸಿನ್ರಾಮ್) ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಸುರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಮಾಲಯದಿಂದ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಕವಲು ಗಂಗಾ ಮೈದಾನದ ಮೂಲಕ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವಾಗ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ.