ಅಧ್ಯಾಯದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಾರಾಂಶ

ವಿಭಾಗ 1 : ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬರುವ ಮುನ್ನ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗದ ಅನ್ವೇಷಣೆ (ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು)

1. ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬರುವ ಮುನ್ನ:

• ಭಾರತ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನ ನಡುವೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳಿದ್ದವು.
• ಭಾರತವು ತನ್ನ ಸಂಪತ್ತು, ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ವಿಶ್ವದ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತ್ತು.
• ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಅರಬ್ಬರು, ಪರ್ಶಿಯನ್ನರು ಹಾಗೂ ಚೀನಿಯರು ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು.
• ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯ ಬಂದರುಗಳು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು.

ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳು:

• ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ (Calicut)
• ಸೂರತ್
• ಮಚಿಲಿಪಟ್ಟಣ

ಭಾರತದ ಮಹತ್ವ:

• ಭಾರತವು ಪೂರ್ವದೇಶಗಳ ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.
• ಭಾರತದ ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆ ಇತ್ತು.
• ಭಾರತವು ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು.

2. ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಕಾರಣ:

• ಭಾರತ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಪಾರವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭೂಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.
• ಈ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳು ಕಾನ್‌ಸ್ಟಾಂಟಿನೋಪಲ್ ನಗರದ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.
• 1453ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಟರ್ಕರು ಕಾನ್‌ಸ್ಟಾಂಟಿನೋಪಲ್ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.
• ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಯುರೋಪಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಯಿತು.
• ಭಾರತವನ್ನು ತಲುಪಲು ಹೊಸ ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಅಗತ್ಯ ಉಂಟಾಯಿತು.

1453ರ ಘಟನೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು:

• ಹಳೆಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಬದಲಾಯಿತು.
• ಯುರೋಪಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಹೊಸ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಮುಂದಾದವು.
• ಭೌಗೋಳಿಕ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ದೊರೆಯಿತು.

3. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಜಲಮಾರ್ಗ:

• ಹೊಸ ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ದೇಶವು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು.
• ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನ ನಾವಿಕ ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮಾ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.
• 1498ರಲ್ಲಿ ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮಾ ಭಾರತದ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದನು.
• ಈ ಘಟನೆಯು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನ ನಡುವಿನ ನೇರ ಸಮುದ್ರ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮಾ:

• ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ದೇಶದ ನಾವಿಕ.
• ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.
• 1498ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದನು.

ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮನ ಸಾಧನೆಯ ಮಹತ್ವ:

• ಭಾರತ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನ ನಡುವೆ ನೇರ ಸಮುದ್ರ ಸಂಪರ್ಕ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.
• ಯುರೋಪಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಭಾರತ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು.
• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರದ ಹೊಸ ಯುಗ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

ನೆನಪಿನ ಸಾರಾಂಶ:

• ಭಾರತವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.
• ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ, ಸೂರತ್ ಮತ್ತು ಮಚಿಲಿಪಟ್ಟಣ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳಾಗಿದ್ದವು.
• 1453ರಲ್ಲಿ ಕಾನ್‌ಸ್ಟಾಂಟಿನೋಪಲ್ ಟರ್ಕರ ವಶವಾಯಿತು.
• ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹೊಸ ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗದ ಹುಡುಕಾಟ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
• 1498ರಲ್ಲಿ ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮಾ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ತಲುಪಿದನು.
• ಭಾರತ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನ ನಡುವೆ ನೇರ ಸಮುದ್ರ ಸಂಪರ್ಕ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.

ಮುಖ್ಯ ವರ್ಷಗಳು:

• 1453 – ಕಾನ್‌ಸ್ಟಾಂಟಿನೋಪಲ್ ಪತನ
• 1498 – ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮಾ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಆಗಮನ

ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿ:

ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮಾ

• ದೇಶ : ಪೋರ್ಚುಗಲ್
• ಸಾಧನೆ : ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗ ಕಂಡುಹಿಡಿದನು
• ವರ್ಷ : 1498
• ಸ್ಥಳ : ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ

ವಿಭಾಗ 2 : ಪೋರ್ಟುಗೀಸರು ಮತ್ತು ಅವರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು (ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು)

4. ಪೋರ್ಟುಗೀಸರು:

• ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಬಂದ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಪೋರ್ಟುಗೀಸರು.
• ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮನ ಆಗಮನದ ನಂತರ ಪೋರ್ಟುಗೀಸರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
• ಅರಬ್ಬರು ಮತ್ತು ಇತರ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.

ಪೋರ್ಟುಗೀಸರ ಉದ್ದೇಶಗಳು:

• ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸುವುದು.
• ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸುವುದು.
• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು.

5. ಪೋರ್ಟುಗೀಸರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು:

• ಪೋರ್ಟುಗೀಸರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು.
• ನಂತರ ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.
• ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳು:

• ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ
• ಕೊಚ್ಚಿನ್
• ಗೋವಾ
• ದಮನ್
• ದಿಯು

ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಡಿ ಅಲ್ಮೇಡಾ:

• ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಪೋರ್ಟುಗೀಸ್ ವೈಸರಾಯ್.
• ಪೋರ್ಟುಗೀಸ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದನು.

ನೀಲ ನೀರಿನ ನೀತಿ (Blue Water Policy):

• ಅಲ್ಮೇಡನು ಅನುಸರಿಸಿದ ನೀತಿಯನ್ನು ನೀಲ ನೀರಿನ ನೀತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
• ಈ ನೀತಿಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.
• ಪೋರ್ಟುಗೀಸರ ನೌಕಾಪಡೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಯಿತು.
• ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲಿನ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಈ ನೀತಿ ನೆರವಾಯಿತು.

ನೀಲ ನೀರಿನ ನೀತಿಯ ಮಹತ್ವ:

• ಪೋರ್ಟುಗೀಸರ ಸಮುದ್ರ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.
• ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು.
• ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಲು ಸಹಾಯವಾಯಿತು.

ಅಲ್ಬುಕರ್ಕ್:

• ಅಲ್ಮೇಡನ ನಂತರ ಬಂದ ಪ್ರಮುಖ ಪೋರ್ಟುಗೀಸ್ ಆಡಳಿತಗಾರ.
• ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪೋರ್ಟುಗೀಸ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಿಜವಾದ ಸ್ಥಾಪಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಲ್ಬುಕರ್ಕ್‌ನ ಸಾಧನೆಗಳು:

• 1510ರಲ್ಲಿ ಗೋವಾವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು.
• ಗೋವಾವನ್ನು ಪೋರ್ಟುಗೀಸರ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದನು.
• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟುಗೀಸ್ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸಂಘಟಿತಗೊಳಿಸಿದನು.

ಗೋವಾದ ಮಹತ್ವ:

• ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪೋರ್ಟುಗೀಸರ ಮುಖ್ಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.
• ಪೋರ್ಟುಗೀಸ್ ಅಧಿಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ನೆಲೆಯಾಯಿತು.

ಪೋರ್ಟುಗೀಸರ ಪ್ರಭಾವ:

• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದರು.
• ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಹೊಸ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿದರು.
• ಭಾರತದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

ನೆನಪಿನ ಸಾರಾಂಶ:

• ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು = ಪೋರ್ಟುಗೀಸರು
• ಮೊದಲ ವೈಸರಾಯ್ = ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಡಿ ಅಲ್ಮೇಡಾ
• ನೀಲ ನೀರಿನ ನೀತಿ = ಅಲ್ಮೇಡಾ
• ಪೋರ್ಟುಗೀಸ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪಕ = ಅಲ್ಬುಕರ್ಕ್
• 1510 = ಗೋವಾ ವಶ
• ಗೋವಾ = ಪೋರ್ಟುಗೀಸರ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ

ಮುಖ್ಯ ವರ್ಷಗಳು:

• 1498 – ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮಾ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಆಗಮನ
• 1510 – ಗೋವಾ ವಶ

ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು:

ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಡಿ ಅಲ್ಮೇಡಾ

• ಹುದ್ದೆ : ಮೊದಲ ಪೋರ್ಟುಗೀಸ್ ವೈಸರಾಯ್
• ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ : ನೀಲ ನೀರಿನ ನೀತಿ

ಅಲ್ಬುಕರ್ಕ್

• ಹುದ್ದೆ : ಪೋರ್ಟುಗೀಸ್ ಆಡಳಿತಗಾರ
• ಸಾಧನೆ : ಗೋವಾ ವಶ
• ವರ್ಷ : 1510

ವಿಭಾಗ 3 : ಡಚ್, ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ, ಇಂಗ್ಲೀಷರು ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚರು (ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು)

6. ಡಚ್:

• ಡಚ್ ಜನರು ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದೇಶದವರು.
• ಪೋರ್ಟುಗೀಸರ ನಂತರ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪ್ರಮುಖ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಕೂಡ ಒಬ್ಬರು.
• 1602ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
• ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸಲು ವಿವಿಧ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

ಡಚ್‌ರ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳು:

• ಸೂರತ್
• ಬ್ರೋಚ್
• ಕ್ಯಾಂಬೆ
• ಕೊಚ್ಚಿನ್
• ನಾಗಪಟ್ಟಣ
• ಮಚಿಲಿಪಟ್ಟಣ
• ಚಿನ್ಸುರಾ

ಡಚ್‌ರ ಉದ್ದೇಶ:

• ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು.
• ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭ ಗಳಿಸುವುದು.
• ಪೋರ್ಟುಗೀಸರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.

7. ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ:

• ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮನು ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತಗಾರನಾಗಿದ್ದನು.
• 1729 ರಿಂದ 1758ರವರೆಗೆ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದನು.
• ಡಚ್‌ರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದನು.

ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮನ ಸಾಧನೆಗಳು:

• ಡಚ್‌ರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಎದುರಿಸಿದನು.
• ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಲಿಷ್ಠ ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದನು.
• ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದನು.

ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮನ ಮಹತ್ವ:

• ಯುರೋಪಿಯನ್ ಶಕ್ತಿಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ತಡೆ ಉಂಟು ಮಾಡಿದ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು.
• ಡಚ್‌ರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದನು.

8. ಇಂಗ್ಲೀಷರು:

• 1600ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
• ವ್ಯಾಪಾರದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಇಂಗ್ಲೀಷರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದರು.
• ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು.

ಸರ್ ಥಾಮಸ್ ರೋ:

• ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಜಹಾಂಗೀರ್ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದನು.
• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದನು.

ಇಂಗ್ಲೀಷರ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳು:

• ಸೂರತ್
• ಮದ್ರಾಸ್
• ಬಾಂಬೆ
• ಕಲ್ಕತ್ತಾ

ಫೋರ್ಟ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್:

• ಮದ್ರಾಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಇಂಗ್ಲೀಷರ ಪ್ರಮುಖ ಕೋಟೆ.
• ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.

ಬಾಂಬೆ:

• ನಂತರ ಇಂಗ್ಲೀಷರ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.

ಕಲ್ಕತ್ತಾ:

• ಇಂಗ್ಲೀಷರ ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.

9. ಫ್ರೆಂಚರು:

• 1664ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.
• ಫ್ರೆಂಚರು ಸಹ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸಲು ಬಂದರು.
• ನಂತರ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.

ಫ್ರೆಂಚರ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳು:

• ಪಾಂಡಿಚೇರಿ
• ಚಂದ್ರನಗರ
• ಮಾಹೆ
• ಕಾರೈಕಾಲ್

ಪಾಂಡಿಚೇರಿ:

• ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಫ್ರೆಂಚರ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.
• ಫ್ರೆಂಚರ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.

ಯುರೋಪಿಯನ್ ಶಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆ:

• ಪೋರ್ಟುಗೀಸರು, ಡಚ್, ಇಂಗ್ಲೀಷರು ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚರು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಸಿದರು.
• ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಂತರ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಯಿತು.
• ಇಂಗ್ಲೀಷರು ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚರು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಾದರು.

ನೆನಪಿನ ಸಾರಾಂಶ:

• 1602 = ಡಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ
• ಡಚ್ = ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್
• 1729-1758 = ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮನ ಆಡಳಿತ
• 1600 = ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ
• ಸರ್ ಥಾಮಸ್ ರೋ = ಜಹಾಂಗೀರ್ ಆಸ್ಥಾನ
• 1664 = ಫ್ರೆಂಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ
• ಪಾಂಡಿಚೇರಿ = ಫ್ರೆಂಚರ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ

ಮುಖ್ಯ ವರ್ಷಗಳು:

• 1600 – ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ
• 1602 – ಡಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ
• 1664 – ಫ್ರೆಂಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ
• 1729-1758 – ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮನ ಆಡಳಿತ

ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು:

ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ

• ರಾಜ್ಯ : ತಿರುವಾಂಕೂರು
• ಆಡಳಿತ ಅವಧಿ : 1729-1758
• ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ : ಡಚ್‌ರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ

ಸರ್ ಥಾಮಸ್ ರೋ

• ಹುದ್ದೆ : ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜನ ಪ್ರತಿನಿಧಿ
• ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ : ಜಹಾಂಗೀರ್ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಅನುಮತಿ

ವಿಭಾಗ 4 : ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧಗಳು, ಡೂಪ್ಲೆ ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಲೈವ್ (ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು)

10. ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧಗಳು:

• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಅಧಿಕಾರದ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಎರಡೂ ಶಕ್ತಿಗಳು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದವು.
• ಒಟ್ಟು ಮೂರು ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧಗಳು ನಡೆದವು.

ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧಗಳ ಕಾಲಾವಧಿ:

• 1746-1748 – ಪ್ರಥಮ ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧ
• 1749-1754 – ದ್ವಿತೀಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧ
• 1756-1763 – ತೃತೀಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧ

11. ಪ್ರಥಮ ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧ (1746-1748):

ಕಾರಣ:

• ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಯುದ್ಧ ಭಾರತಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು.

ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳು:

• ಫ್ರೆಂಚರು ಮದ್ರಾಸನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.
• ಕರ್ನಾಟಕದ ನವಾಬ್ ಅನ್ವರುದ್ದೀನ್ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದನು.
• ಫ್ರೆಂಚರು ನವಾಬನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.

ಫಲಿತಾಂಶಗಳು:

• ಫ್ರೆಂಚರ ಸೈನಿಕ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಯಿತು.
• ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರ ದುರ್ಬಲತೆ ಬಹಿರಂಗವಾಯಿತು.
• ಬ್ರಿಟಿಷ್-ಫ್ರೆಂಚ್ ಪೈಪೋಟಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

12. ದ್ವಿತೀಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧ (1749-1754):

ಹಿನ್ನೆಲೆ:

• ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಸಮಸ್ಯೆ ಉಂಟಾಯಿತು.
• ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚರು ವಿಭಿನ್ನ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು.

ಫ್ರೆಂಚರ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆದವರು:

• ಮುಜಫ್ಫರ್ ಜಂಗ್
• ಚಂದಾ ಸಾಹೇಬ್

ಬ್ರಿಟಿಷರ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆದವರು:

• ನಾಸಿರ್ ಜಂಗ್
• ಮಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ

ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳು:

• ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಲೈವ್ ಆರ್ಕಾಟ್ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದನು.
• ಬ್ರಿಟಿಷರು ಹಲವು ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿದರು.

ಫಲಿತಾಂಶಗಳು:

• ಚಂದಾ ಸಾಹೇಬ್ ಸೋತನು.
• ಮಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ನವಾಬನಾದನು.
• ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.
• ಫ್ರೆಂಚರ ಪ್ರಭಾವ ಕುಗ್ಗಿತು.

13. ತೃತೀಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧ (1756-1763):

ಕಾರಣ:

• ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಏಳು ವರ್ಷದ ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮ ಭಾರತಕ್ಕೂ ತಲುಪಿತು.

ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳು:

• 1760ರಲ್ಲಿ ವಾಂಡಿವಾಶ್ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು.
• ಬ್ರಿಟಿಷರು ಫ್ರೆಂಚರನ್ನು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಸೋಲಿಸಿದರು.

ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದ (1763):

• ಯುದ್ಧ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು.
• ಫ್ರೆಂಚರು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು.
• ಆದರೆ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.

ಫಲಿತಾಂಶಗಳು:

• ಫ್ರೆಂಚರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವ ಅಂತ್ಯವಾಯಿತು.
• ಬ್ರಿಟಿಷರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಶಕ್ತಿಯಾದರು.
• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಸಿಕ್ಕಿತು.

14. ಡೂಪ್ಲೆ:

• ಡೂಪ್ಲೆ ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯ ಫ್ರೆಂಚ್ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದನು.
• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು.
• ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದನು.

ಡೂಪ್ಲೆಯ ಮಹತ್ವ:

• ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದನು.
• ಫ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು.

15. ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಲೈವ್:

• ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದನು.
• ದ್ವಿತೀಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದನು.
• ನಂತರ ಪ್ಲಾಸಿ ಕದನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದನು.

ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಲೈವ್‌ನ ಸಾಧನೆಗಳು:

• ಆರ್ಕಾಟ್ ವಿಜಯ.
• ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಭಾವ ವೃದ್ಧಿಗೆ ನೆರವು.
• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ನಿರ್ಮಾಣ.

ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧಗಳ ಮಹತ್ವ:

• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರಭಾವ ಕುಂದಿತು.
• ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.
• ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು.
• ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಪ್ರಬಲ ಶಕ್ತಿಯಾದರು.

ನೆನಪಿನ ಸಾರಾಂಶ:

• 1746-1748 = ಪ್ರಥಮ ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧ
• 1749-1754 = ದ್ವಿತೀಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧ
• 1756-1763 = ತೃತೀಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧ
• ಡೂಪ್ಲೆ = ಫ್ರೆಂಚ್ ನಾಯಕ
• ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಲೈವ್ = ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಾಯಕ
• 1760 = ವಾಂಡಿವಾಶ್ ಯುದ್ಧ
• 1763 = ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದ
• ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧಗಳ ಅಂತ್ಯ = ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ

ಮುಖ್ಯ ವರ್ಷಗಳು:

• 1746-1748 – ಪ್ರಥಮ ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧ
• 1749-1754 – ದ್ವಿತೀಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧ
• 1756-1763 – ತೃತೀಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧ
• 1760 – ವಾಂಡಿವಾಶ್ ಯುದ್ಧ
• 1763 – ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದ

ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು:

ಡೂಪ್ಲೆ

• ಹುದ್ದೆ : ಫ್ರೆಂಚ್ ಗವರ್ನರ್
• ಕೇಂದ್ರ : ಪಾಂಡಿಚೇರಿ

ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಲೈವ್

• ಹುದ್ದೆ : ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ
• ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ : ಆರ್ಕಾಟ್ ವಿಜಯ, ಪ್ಲಾಸಿ ಕದನ

ವಿಭಾಗ 5 : ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಆರಂಭ (ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು)

16. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಆರಂಭ:

• ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದ ನಂತರ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.
• ಬಂಗಾಳದ ಘಟನೆಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು.
• ಪ್ಲಾಸಿ ಮತ್ತು ಬಕ್ಸರ್ ಕದನಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳಾಗಿವೆ.

17. ಪ್ಲಾಸಿ ಕದನ (1757):

• ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಮಹತ್ವದ ಕದನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸಿ ಕದನವು ಒಂದು.
• 1757 ಜೂನ್ 23 ರಂದು ಈ ಕದನ ನಡೆಯಿತು.
• ಈ ಕದನವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿತು.

ಎದುರಾಳಿಗಳು:

• ಸಿರಾಜುದ್ದೌಲಾ – ಬಂಗಾಳದ ನವಾಬ್
• ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಲೈವ್ – ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ

ಪ್ಲಾಸಿ ಕದನದ ಕಾರಣಗಳು:

• ದಸ್ತಕ್‌ಗಳ ದುರುಪಯೋಗ
• ಕೋಟೆಗಳ ದುರಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಬಲವರ್ಧನೆ
• ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ರಾಜಕೀಯ ವಿವಾದಗಳು
• ಸಿರಾಜುದ್ದೌಲಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ನಡುವಿನ ವೈಮನಸ್ಸು

ಯುದ್ಧದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳು:

• ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಲೈವ್ ಸಿರಾಜುದ್ದೌಲಾ ವಿರುದ್ಧ ಸಂಚು ರೂಪಿಸಿದನು.
• ಮಿರ್ ಜಾಫರ್ ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ರಹಸ್ಯ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು.
• ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಿರ್ ಜಾಫರ್ ಸಿರಾಜುದ್ದೌಲಾಗೆ ನೆರವಾಗಲಿಲ್ಲ.
• ಸಿರಾಜುದ್ದೌಲಾ ಸೋಲನುಭವಿಸಿದನು.

ಮಿರ್ ಜಾಫರ್:

• ಸಿರಾಜುದ್ದೌಲಾದ ಸೇನಾಪತಿ.
• ಬ್ರಿಟಿಷರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಬಂಗಾಳದ ನವಾಬನಾದನು.
• ಪ್ಲಾಸಿ ಕದನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿಜಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿ.

ಪ್ಲಾಸಿ ಕದನದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು:

• ಮಿರ್ ಜಾಫರ್ ಬಂಗಾಳದ ನವಾಬನಾದನು.
• ಬ್ರಿಟಿಷರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.
• ಬಂಗಾಳದ ಸಂಪತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪ್ರಭಾವ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.
• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಲಾಯಿತು.

18. ಬಕ್ಸರ್ ಕದನ (1764):

• ಪ್ಲಾಸಿ ಕದನದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಸಂಘರ್ಷ ನಡೆಯಿತು.
• 1764ರಲ್ಲಿ ಬಕ್ಸರ್ ಕದನ ನಡೆಯಿತು.

ಎದುರಾಳಿಗಳು:

• ಮಿರ್ ಕಾಸಿಂ
• ಶಾಹ್ ಆಲಂ II
• ಶುಜಾ-ಉದ್-ದೌಲಾ
• ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ

ಬಕ್ಸರ್ ಕದನದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು:

• ಬ್ರಿಟಿಷರು ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿದರು.
• ಮಿರ್ ಕಾಸಿಂ ಸೋಲನುಭವಿಸಿದನು.
• ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕುಂದಿತು.
• ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

ಬಕ್ಸರ್ ಕದನದ ಮಹತ್ವ:

• ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿತು.
• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲವಾಯಿತು.

19. ದಿವಾನಿ ಹಕ್ಕು:

• ಬಕ್ಸರ್ ಕದನದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ದಿವಾನಿ ಹಕ್ಕು ದೊರೆಯಿತು.
• ಬಂಗಾಳ, ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಒರಿಸ್ಸಾದ ಆದಾಯ ವಸೂಲಿಯ ಅಧಿಕಾರ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕೈಗೆ ಬಂತು.

ದಿವಾನಿ ಹಕ್ಕು ಎಂದರೇನು?

• ಭೂಕಂದಾಯ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಆದಾಯಗಳನ್ನು ವಸೂಲಿ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ದಿವಾನಿ ಹಕ್ಕು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ದಿವಾನಿ ಹಕ್ಕಿನ ಮಹತ್ವ:

• ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಅಪಾರ ಆದಾಯ ದೊರೆಯಿತು.
• ಕಂಪನಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಬಲವಾಯಿತು.
• ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

20. ದ್ವಿ-ಸರ್ಕಾರ ಪದ್ಧತಿ:

• ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಲೈವ್ ದ್ವಿ-ಸರ್ಕಾರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದನು.

ದ್ವಿ-ಸರ್ಕಾರ ಪದ್ಧತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು:

• ಆದಾಯ ವಸೂಲಿಯ ಅಧಿಕಾರ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕೈಯಲ್ಲಿತ್ತು.
• ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಭಾರತೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಬಳಿ ಇತ್ತು.
• ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತು.

ದೋಷಗಳು:

• ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಯಿತು.
• ಜನರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಕ ಪರಿಹಾರ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ.
• ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ದುರ್ಬಲವಾಯಿತು.

ನೆನಪಿನ ಸಾರಾಂಶ:

• 1757 = ಪ್ಲಾಸಿ ಕದನ
• ಸಿರಾಜುದ್ದೌಲಾ = ಬಂಗಾಳದ ನವಾಬ್
• ಮಿರ್ ಜಾಫರ್ = ಪ್ಲಾಸಿ ಕದನದ ನಂತರದ ನವಾಬ್
• 1764 = ಬಕ್ಸರ್ ಕದನ
• ಮಿರ್ ಕಾಸಿಂ = ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರೋಧಿ
• ದಿವಾನಿ ಹಕ್ಕು = ಆದಾಯ ವಸೂಲಿ ಹಕ್ಕು
• ದ್ವಿ-ಸರ್ಕಾರ ಪದ್ಧತಿ = ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಲೈವ್

ಮುಖ್ಯ ವರ್ಷಗಳು:

• 1757 – ಪ್ಲಾಸಿ ಕದನ
• 1764 – ಬಕ್ಸರ್ ಕದನ

ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು:

ಸಿರಾಜುದ್ದೌಲಾ

• ಹುದ್ದೆ : ಬಂಗಾಳದ ನವಾಬ್
• ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ : ಪ್ಲಾಸಿ ಕದನ

ಮಿರ್ ಜಾಫರ್

• ಹುದ್ದೆ : ಬಂಗಾಳದ ನವಾಬ್
• ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ : ಪ್ಲಾಸಿ ಕದನದ ನಂತರ ನವಾಬನಾದನು

ಮಿರ್ ಕಾಸಿಂ

• ಹುದ್ದೆ : ಬಂಗಾಳದ ನವಾಬ್
• ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ : ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ

ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಲೈವ್

• ಹುದ್ದೆ : ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ
• ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ : ಪ್ಲಾಸಿ ವಿಜಯ, ದ್ವಿ-ಸರ್ಕಾರ ಪದ್ಧತಿ

ಅಧ್ಯಾಯ 1 ಮುಕ್ತಾಯ